Oleje tłoczone na zimno czy rafinowane – czym się różnią i co warto wiedzieć?

Tłuszcze są jednym z podstawowych składników odżywczych, których organizm potrzebuje do prawidłowego funkcjonowania. Wielonienasycone kwasy tłuszczowe pełnią istotną rolę – są budulcem błon komórkowych i biorą udział w wielu procesach fizjologicznych. Do niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) należą te obecne w olejach roślinnych i rybach – organizm nie potrafi ich sam wytworzyć, dlatego muszą być dostarczane wraz z dietą.

Aby świadomie wybierać oleje do codziennej kuchni, warto znać różnicę między olejami tłoczonymi na zimno a rafinowanymi.

Czym różni się olej rafinowany od tłoczonego na zimno?

Jak powstaje olej rafinowany?

Oleje rafinowane otrzymywane są w procesie wytłaczania nasion w wysokich temperaturach, przekraczających nawet 200°C, z użyciem rozpuszczalników chemicznych. Taka obróbka daje produkt korzystny głównie z punktu widzenia trwałości i przechowywania – wysoka temperatura oraz procesy chemiczne pozbawiają jednak olej większości naturalnych wartości odżywczych i witamin.

Główne etapy rafinacji chemicznej:

1. Ekstrakcja wytłoków za pomocą rozpuszczalników (najczęściej heksanu) – powstaje tzw. miscela.
2. Odbenzynowanie – oddzielenie rozpuszczalnika w procesie destylacji.
3. Odśluzowanie – z udziałem kwasu fosforowego, w wyniku którego olej traci lecytynę, minerały i chlorofil.
4. Odkwaszanie – zwykle z użyciem ługu sodowego, powodujące utratę fosfolipidów, białek i minerałów.
5. Bielenie – najczęściej przy udziale ziemi aktywowanej.
6. Dezodoryzacja – w temperaturze 200–300°C.
7. Winteryzacja (odwoskowanie) – w przypadku niektórych olejów.

Tak otrzymany olej można dodatkowo poddać uwodornieniu, uzyskując tłuszcz utwardzony, wykorzystywany np. w produkcji niektórych margaryn.

Jak powstaje olej tłoczony na zimno?

Oleje tłoczone na zimno to produkty wytwarzane bez udziału wysokiej temperatury i chemicznych rozpuszczalników. Metoda tłoczenia na zimno polega na wytłaczaniu nasion w niskich temperaturach – nieprzekraczających 40–50°C – przy użyciu pras lub wytłaczarek mechanicznych.

Dzięki temu, że nie są poddawane rafinacji, oleje te zachowują swoje naturalne składniki odżywcze, a także charakterystyczny smak i aromat – w przeciwieństwie do olejów rafinowanych, które są ich pozbawione. Oleje zimnotłoczone pakowane są zwykle w ciemne, szklane butelki, mają krótszy termin przydatności i wymagają przechowywania w lodówce, w temperaturze 5–10°C.

Skład najpopularniejszych olejów tłoczonych na zimno

Olej lniany

Olej lniany to jedno z najbogatszych roślinnych źródeł kwasów tłuszczowych omega-3. Zawiera również witaminę E, znaną ze swoich właściwości antyoksydacyjnych. Charakteryzuje się intensywnym smakiem i najlepiej sprawdza się jako dodatek na zimno – do sałatek, twarogu czy kanapek.

Olej z pestek dyni

Olej z pestek dyni wyróżnia się ciemnozielonym zabarwieniem oraz charakterystycznym, intensywnym smakiem i zapachem. Zawiera znaczące ilości selenu, potasu i cynku, a także witaminy E, B1, B2, B6, A, C i D. Sprawdza się jako dodatek na zimno do warzyw, sałatek czy ugotowanych jajek – dobrze komponuje się również z deserami, np. lodami waniliowymi.

Olej z ostropestu

Olej z ostropestu wyróżnia się wysoką zawartością sylimaryny – związku pochodzącego z nasion ostropestu plamistego, który jest przedmiotem wielu badań naukowych, w tym dotyczących wsparcia funkcjonowania wątroby. Olej ten ma delikatny, charakterystyczny smak i najlepiej sprawdza się jako dodatek na zimno do sałatek i past.

Olej konopny

Olej konopny pozyskiwany jest metodą tłoczenia na zimno z nasion konopi siewnej (Cannabis sativa). Wyróżnia się korzystnym stosunkiem kwasów tłuszczowych omega-6 do omega-3, wynoszącym około 3:1 – zbliżonym do proporcji zalecanej w codziennej diecie. W jego składzie znajdują się m.in. kwas oleinowy, palmitynowy, gamma-linolenowy oraz witaminy A, D, E i K, a także fitosterole i fosfolipidy. Ma orzechowy posmak i najlepiej sprawdza się jako dodatek na zimno – do sałatek, past czy warzyw.

Podsumowanie

Tłuszcze są istotnym elementem codziennej diety – dostarczają energii i pełnią wiele funkcji w organizmie. Wybierając oleje do swojej kuchni, warto stawiać na produkty nierafinowane, tłoczone na zimno, wytwarzane z niemodyfikowanych nasion i bez zbędnych dodatków – tak, by zachować ich naturalny skład i wartości odżywcze.

Pełną ofertę olejów tłoczonych na zimno znajdziesz w kategorii Oleje Naturalne Tłoczone na Zimno.

Arkadiusz Karczemny

Dietetyk - Propagator Zdrowego Stylu Życia

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Osoby ze schorzeniami przewodu pokarmowego, wątroby lub przyjmujące leki na stałe powinny skonsultować wprowadzenie nowych olejów do diety ze specjalistą.